ABŞ Prezidenti Donald Tramp rəsmi "Truth Social" hesabından yaydığı son bəyanatda rəsmi Tehranla atəşkəsin uzadılması və Hörmüz boğazının açılmasını nəzərdə tutan genişmiqyaslı saziş layihəsi ilə bağlı Ağ Evin "Vəziyyət otağı"nda (Situation Room) həlledici toplantıya başladığını elan edib.
ABŞ lideri İranın nüvə silahından imtina etməsini və Hörmüz boğazının dərhal tam şəkildə naviqasiyaya açılmasını əsas şərt kimi irəli sürüb.
Trampın Tehrana əsas şərtləri: Nüvə materialı məhv ediləcək
Donald Tramp Vaşinqton və Tehran arasında intensivləşən gizli və açıq diplomatik danışıqlardan sonra masada olan razılaşmanın əsas bəndlərini açıqlayıb. ABŞ-nin masaya qoyduğu əsas tələblər aşağıdakılardır:
Nüvə silahı qadağası: İran rəsmən və birdəfəlik heç bir şəkildə nüvə silahına və ya bombasına sahib olmayacağını qəbul etməlidir.
Uran ehtiyatının məhv edilməsi: İranın yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı ABŞ, Çin, İran və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) sıx koordinasiyası ilə çıxarılaraq tamamilə məhv ediləcək. (Tramp qeyd edib ki, bu mexaniki texnologiyaya dünyada yalnız ABŞ və Çin sahibdir).
Hörmüz boğazının açılması və minaların təmizlənməsi: Boğaz hər iki istiqamətdə, heç bir rüsum və məhdudiyyət olmadan qlobal gəmiçilik üçün dərhal açılmalıdır. İran su yollarında qalan minaların təmizlənməsini dərhal başa çatdırmalıdır.
Blokadanın qaldırılması: Razılaşma əldə olunarsa, ABŞ-nin Hörmüz boğazındakı görünməmiş dəniz blokadası ləğv ediləcək və boğazda qalan mülki gəmilər sərbəst buraxılacaq.
Maliyyə şərti: Tramp "növbəti bildirişə qədər" heç bir pul mübadiləsinin (sanksiyaların yumşaldılması kontekstində dondurulmuş aktivlərin qaytarılması nəzərdə tutulur) baş verməyəcəyini vurğulayıb.
Vens: "Razılaşmaya çox yaxınıq"
ABŞ Vitse-prezidenti Cey Devid Vens da mövzu ilə bağlı mətbuata açıqlamasında nüvə proqramı ilə bağlı bəzi pürüzlərin qaldığını, lakin tərəflərin yekun tarixi razılaşmaya "çox yaxın" olduğunu təsdiqləyib.
Tehran ehtiyatlı davranır: "Hələ rəsmi razılaşma yoxdur"
Trampın bu iddialı bəyanatına rəsmi Tehranın reaksiyası gecikməyib. İran Xarici İşlər Nazirliyi tərəflər arasında mesaj mübadiləsinin davam etdiyini, lakin hazırda nüvə proqramı ilə bağlı hər hansı yekun razılaşmanın təsdiqlənmədiyini bildirib. İran tərəfi hazırda əsas diqqətin müharibənin dayandırılmasına yönəldiyini vurğulayaraq, Vaşinqtonu "həddindən artıq tələblər irəli sürməkdən" çəkinməyə çağırıb.
Vaşinqton-Tehran xəttindəki bu hərəkətlilik və müharibənin bitmə ehtimalı qlobal neft bazarlarına dərhal təsir edib. "Brent" markalı xam neftin qiyməti son altı həftənin ən aşağı səviyyəsinə enərək barrel başına 92 dollara qədər geriləyib.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Trampın "Vəziyyət Otağı"ndan çıxaracağı qərar təkcə Yaxın Şərqin deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyinin də taleyini müəyyən edəcək./azpolitika.info
